O‘zbekiston–Belarus: o‘zaro ishonch va pragmatik hamkorlik asosida ko‘p qirrali sheriklik mustahkamlanmoqda
O‘zbekiston–Belarus munosabatlarining zamonaviy bosqichi barqaror ijobiy dinamika va hamkorlikning keng ko‘lamli yo‘nalishlar bo‘yicha izchil kengayib borayotgani bilan tavsiflanadi. Ikki davlat o‘rtasidagi diplomatik munosabatlarga 1993 yil 21 yanvar kuni asos solingan. Belarusning Toshkentdagi elchixonasi 1994 yil fevraldan faoliyat yuritmoqda, O‘zbekistonning Minskdagi elchixonasi esa 2017 yil oktyabrda tashkil etilgan bo‘lib, 2018 yil martdan to‘liq faoliyat boshlagan. O‘tgan davr mobaynida tomonlar o‘rtasida keng ko‘lamli shartnomaviy-huquqiy baza shakllangan hamda siyosiy, iqtisodiy va gumanitar sohalarda hamkorlikning katta tajribasi to‘plangan. O‘zbekiston–Belarus hamkorligining shartnomaviy-huquqiy bazasi o‘zaro hamkorlikning deyarli barcha yo‘nalishlarini qamrab oladi. Hozirgi kunda savdo, investitsiyalar, sanoat kooperatsiyasi, transport, ta’lim, madaniyat, fan, sog‘liqni saqlash va hududlararo hamkorlik sohalarida 126 ta ikki tomonlama hujjat imzolangan. Asosiy hujjat 1991 yil 6 noyabrda Toshkentda tasdiqlangan Davlatlararo munosabatlar asoslari to‘g‘risidagi shartnoma bo‘lib, u O‘zbekiston–Belarus sherikligini rivojlantirishning huquqiy asosini tashkil qiladi. Bu tomonlarning suveren tenglik, o‘zaro hurmat va manfaatlarni hisobga olish tamoyillariga sodiqligini ifodalaydi. Siyosiy muloqot O‘zbekiston–Belarus sherikligining asosiy poydevori hisoblanadi. Yuqori va oliy darajadagi doimiy aloqalar o‘zaro ishonchni mustahkamlash va ikki tomonlama munosabatlarni izchil rivojlantirishga xizmat qilmoqda. 1991–2026 yillar davomida Belarus Prezidenti Aleksandr Lukashenko O‘zbekistonga olti marta tashrif buyurgan. Jumladan 1994, 2018 va 2024 yillarda rasmiy tashriflar amalga oshirilgan. O‘zbekiston Prezidentining 2019 yil 31 iyul – 1 avgust kunlari Belarusga rasmiy tashrifi ikki tomonlama hamkorlikni rivojlantirishda muhim bosqich bo‘ldi. Hukumatlararo hamkorlik ikki tomonlama aloqalarning muhim tarkibiy qismi sanaladi. 2022–2026 yillarda O‘zbekiston va Belarus Bosh vazirlarining qator o‘zaro tashriflari amalga oshirilgan bo‘lib, ularda savdo-iqtisodiy hamkorlik, sanoat kooperatsiyasi, logistika va qo‘shma investitsiya loyihalarini amalga oshirish masalalari muhokama qilingan. Parlamentlararo hamkorlik o‘zaro aloqalarning muhim yo‘nalishlaridan biri bo‘lib, so‘nggi yillarda yanada tizimli va amaliy tus oldi. Parlamentlararo hamkorlik tizimida O‘zbekiston–Belarus ayollar biznes-forumlari alohida o‘rin tutadi. Ular ishbilarmonlik aloqalarini rivojlantirish, tadbirkorlik tashabbuslarini qo‘llab-quvvatlash va gumanitar aloqalarni kengaytirish uchun samarali maydonga aylangan. Iqtisodiy hamkorlik bo‘yicha ham O‘zbekiston–Belarus sherikligi barqaror ijobiy dinamikani namoyon etmoqda. Xalqaro iqtisodiy kon’yunkturaning murakkabligiga qaramasdan, tomonlar o‘zaro savdo hajmini izchil oshirish, investitsiya hamkorligini kengaytirish va sanoat kooperatsiyasini mustahkamlashga erishmoqda. So‘nggi yillarda O‘zbekiston va Belarus o‘rtasida tovar ayirboshlash hajmi 5 barobardan ziyodga oshdi hamda 2017 yildagi 181,7 million dollardan 2025 yil yakunlari bo‘yicha rekord 965 million dollarga yetdi. Ijobiy dinamika joriy yilda ham davom etmoqda. 2026 yil yanvar–aprel oylari yakunlariga ko‘ra, o‘zaro savdo hajmi 340,4 million dollarga yetdi. Bu o‘tgan yilning shu davriga nisbatan qariyb uchdan birga ko‘pdir. O‘zaro savdo tuzilmasi yuqori darajada diversifikatsiyalangani bilan ajralib turadi. Belarus O‘zbekistonga oziq-ovqat va kimyo sanoati mahsulotlari, mashina va uskunalar, transport vositalari va xomashyo yetkazib beradi, O‘zbekiston esa sanoat va oziq-ovqat mahsulotlari, xizmatlar va qayta ishlash sanoati tovarlarini eksport qiladi. Investitsiyaviy hamkorlik ham ikki tomonlama munosabatlarni rivojlantirishga sezilarli hissa qo‘shmoqda. Hozirgi kunda O‘zbekistonda Belarus kapitali ishtirokida 244 ta korxona faoliyat yuritmoqda, Belarusda esa O‘zbekiston biznesi ishtirokida 229 ta kompaniya ishlamoqda. 2025 yilda Belarusning O‘zbekiston iqtisodiyotiga kiritgan investitsiyalari hajmi 104,4 million dollarni tashkil etdi. Iqtisodiy hamkorlikni muvofiqlashtirish 2001 yilda tashkil etilgan Ikki tomonlama hamkorlik bo‘yicha hukumatlararo komissiya tomonidan amalga oshiriladi. O‘zbekiston–Belarus munosabatlarini mustahkamlashda ikki davlat hududlari o‘rtasidagi to‘g‘ridan to‘g‘ri aloqalarni rivojlantirish ham muhim omil hisoblanadi. Bu erishilgan siyosiy kelishuvlarni aniq iqtisodiy, investitsiyaviy va gumanitar loyihalarga aylantirish imkonini beradi. 2017 yildan buyon O‘zbekiston va Belarus hududlari delegatsiyalarining 40 dan ortiq o‘zaro tashriflari amalga oshirilgan. Faol almashinuv mahalliy hokimiyat organlari, ishbilarmon doiralar va jamoat tashkilotlari o‘rtasida aloqalarni kengaytirishga xizmat qilmoqda. Hududlararo sheriklikni rivojlantirishda forumlar alohida o‘rin tutadi. Ular an’anaviy ravishda davlat rahbarlari rasmiy tashriflari doirasida tashkil etiladi va milliy ko‘rgazmalar, investitsiya salohiyati taqdimotlari hamda ham
